H βασιλόπιτα πήρε το όνομά της από τον Άγιο Βασίλειο και αποτελεί το γλύκισμα – σύμβολο της Πρωτοχρονιάς.

Ζυμώνεται κυρίως με αλεύρι, αυγά, ζάχαρη και γάλα, και μέσα στο ζυμάρι τοποθετείται ένα νόμισμα. Το τελετουργικό επιτάσσει να την κόβει ο νοικοκύρης του σπιτιού, αφού πρώτα την σταυρώσει, και να μοιράζει τα κομμάτια της πίτας στα μέλη της οικογένειας. Είθισται τα πρώτα κομμάτια να αφιερώνονται στον Χριστό, την Παναγία, τον Άγιο Βασίλειο, το σπίτι και τους ξενιτεμένους της οικογένειας. Η παράδοση θέλει αυτόν που θα βρει το φλουρί στο κομμάτι του να είναι ο τυχερός της χρονιάς!

Σε κάποιες αγροτικές περιοχές αντί για νόμισμα τοποθετούσαν παλαιότερα ένα κομματάκι άχυρο, κλήμα ή κλώνο ελιάς, ανάλογα με την παραγωγή της περιοχής, και όποιος το έβρισκε θα είχε καλή σοδειά κατά τη διάρκεια του χρόνου.

Η χριστιανική εκδοχή της βασιλόπιτας

Όταν ο έπαρχος της Καππαδοκίας απαίτησε με άγριες διαθέσεις από τους κατοίκους της περιοχής να του δώσουν τα πολύτιμα αντικείμενα που διέθεταν, εκείνοι ζήτησαν τη βοήθεια του Άγιου Βασιλείου. Ο άγιος κατάφερε να πείσει τον έπαρχο να φύγει δίχως να πάρει τίποτα. Επειδή όμως η επιστροφή των αντικειμένων στους κατόχους τους ήταν πρακτικά αδύνατη, με συμβουλή του αγίου ζυμώθηκαν πλακούντια (μικρές πίτες) και μέσα σ’ αυτά τοποθετήθηκε από ένα πολύτιμο αντικείμενο. Έγινε η διανομή και, σαν από θαύμα, έτυχε στον καθένα ό,τι είχε δώσει. Έκτοτε, σύμφωνα πάντοτε με την χριστιανική παράδοση, κάνουμε στη γιορτή του Αγίου Βασιλείου πίτες με νομίσματα μέσα.

Νεότερες παραλλαγές αυτής της παράδοσης από τον Πόντο και τη Μικρά Ασία παρουσιάζουν τον Άγιο Βασίλειο να κερδίζει τον εισπράκτορα των φόρων σε χαρτοπαίγνιο και στη συνέχεια να γίνεται η διανομή με μικρά ψωμιά ή με μια μεγάλη πίτα.